سەرەتادەربارەدید و ئامانج

دید

ناوەندی کوردستان بۆ یاسای نێودەوڵەتی ناوەندێکی ئەکادیمیی کوردی-ئەڵمانی ناحکومی سەربەخۆی قازانج نەویستە. تایبەتە بە لێکۆڵینەوە و بنکۆڵکاری یاسا نێودەوڵەتییەکان لە هەمبەر مافی پێکهاتەکانی کوردستان و دۆزی کوردستان، هەروەها پاراستن و پێشخستن و چەسپاندنی بنەما گشتییەکانی مافەکانی مرۆڤ و یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی و یاسای تاوانی نێودەوڵەتی لە کوردستان..

ئەم ناوەند بە دیدێکی مرۆییەوە لە ڕەوت و پرسەکانی یاسای نێودەوڵەتی دەڕوانێت و دەزانێت پەیوەندییەکی پتەو و حاشاهەڵنەگر لە نێوان بەشێک لە کێشەکانی خەڵکی کوردستان و یاسای نێودەوڵەتیدا هەیە. دەشزانێت ئاست و ڕێژەی پەیوەندییەکە ئاڵۆز و تێکئاڵاوە.
لە سێ گرنگترین پەیماننامەی سەدەی بیستەم(سایکس-پیکۆ، سیڤەر، لۆزان)دا سەرباری پێدانی مافی دەنگدان و هەڵبژاردن و ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی لەوەی دووەمیاندا بە بەشێک لە ناوچە کوردنشینەکان، بەتایبەتی ئەوانەی ویلایەتی موسڵی سەردەمی ئیمپراتۆریای عوسمانی، لەوەی یەکەم و سێیەمیاندا ڕێککەوتنی زلهێزەکانی ئەوکات لە نێوان خۆیاندا و دواتریش لەگەڵ دەوڵەتی تورکیای میراتگری ئیمپراتۆریای عوسمانیدا بە شێوەیەکی تر و دوور لە خواستەکانی کورد، کورد کرایەوە بە پاشکۆ و ستاتۆسی کوردستان بەم شێوەیەی ئێستای کە بەسەر چەندان دەوڵەتدا دابەش کراوە، چەسپێنرا.
لە مێژووی هاوچەرخدا بنەما گشتییەکانی یاسای نێودەوڵەتیی مافی مرۆڤ و یاسای مرۆیی نێودەوڵەتیی و یاسای تاوانی نێودەوڵەتیی لە زۆر شوێنکاتی جیاوازدا بەرامبەر بە خەڵکی کوردستان پێشێل کراون. لە جینۆساید و شاڵاوی ئەنفال و بەکارهێنانی چەکی کیمیایی، هەتا زەبروزەنگ و لێسەندنەوەی مافی هاوڵاتیبوون و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە دژیان، سڕینەوەی کەلتووری و قەدەغەکردنی زمان و بۆنە نەتەوەییەکان، بێبەشکردن لە ماف و ئازادییە مەدەنی و سیاسییەکان، ماف و ئازادییە ئابووری و کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەکان، بۆردومانکردن، سەرهەڵدان و پەلاماری داعش، جینۆسایدی ئێزدییەکان و تاوانی جەنگ و تاوانی دژە مرۆڤایەتی بەرامبەر کەمینەکانی تر. ئەمانە و چەندان هۆکاری تر، وەک پێویستییەکانی چەسپاندنی ماف و ئازادییە بنەڕەتییەکانی وەک ئازادی دەربڕین، بەشداریی سیاسی، مافی ژنان و منداڵان و ئازادییەکانی تر لە ناوخۆی کۆمەڵگەدا، خوازیاری دامەزراندنی ناوەندێکی ئەکادیمیی کوردی-ئەڵمانیی لەم جۆرە بوون بۆ یاسای نێودەوڵەتی.

ئامانج

ناوەندی کوردستان بۆ یاسای نێودەوڵەتی لەبەر ڕۆشنایی بنەما گشتییەکانی یاسای نێودەوڵەتی، بەتایبەت یاسای نێودەوڵەتیی مافی مرۆڤ و یاسای مرۆیی نێودەوڵەتیی و یاسای تاوانی نێودەوڵەتیی کار بۆ بەدیهێنانی ئامانجەکانی لە کوردستاندا دەکات، کە بریتیین لە:

یەکەم:
پاراستن و پێشخستن و چەسپاندنی مافەکانی مرۆڤ بە لەبەرچاوگرتنی جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ، پەیماننامەی تایبەت بە مافە مەدەنی و سیاسییەکان، پەیماننامەی مافە ئابووری و کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەکان، پەیماننامەکانی مافەکانی ژنان و منداڵان و کەمئەندامان، پەیماننامەکانی دژی ئەشکەنجەدان و دژی بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ و دژی جیاکاریی ڕەگەزی، پەیماننامەی پاراستنی کەمینە نەتەوەیی و ئاینی و مەزهەبییەکان.

دووەم:
جێبەجێکردنی بنەما گشتییەکانی یاسای نێودەوڵەتیی مرۆیی لە کاتی ململانێ و پێکدادانی چەکداری، ئەوەش بە ڕەچاوکردنی پەیماننامەکانی ژنێڤ، پەیماننامەی پاراستنی شوێنەوارە کەلتوورییەکان، پەیماننامەی تایبەت بە چەکی کیمیایی و بایۆلۆژی و چەکە قەدەغەکراوەکانی تر و پرۆتۆکۆلە زیادکراوەکانیان.

سێیەم:
دەستگەیشتن بە دادپەروەری بۆ قوربانییان و تۆمەتبارانی تاوانە نێودەوڵەتییەکان لەبەر ڕۆشنایی یاسای تاوانی نێودەوڵەتیی بە ڕەچاوکردنی نیزامی ڕۆمای تایبەت بە دادگای تاوانی نێودەوڵەتیی پەیوەست بە جینۆساید، تاوانی جەنگ، تاوانی دژە مرۆڤایەتی و تاوانی شەڕەنگێزی.